آیا برای ارتودنسی باید منتظر افتادن تمام دندانهای شیری باشیم؟ این باور غلط میتواند درمان را سختتر کند. بهترین زمان مراجعه به ارتودنتیست را اینجا بخوانید.
چرا انتظار برای افتادن تمام دندانهای شیری یک اشتباه رایج است؟
والدین گرامی، به عنوان متخصص دندانپزشکی کودکان، دغدغه شما را کاملاً درک میکنم. بسیاری از پدر و مادرها تصور میکنند تا زمانی که دندانهای شیری در دهان کودک وجود دارند، انجام هرگونه درمان ارتودنسی بیفایده یا زود هنگام است. این باور قدیمی که «باید صبر کنیم تا تمام دندانهای شیری بیفتند و دندانهای دائمی رویش کنند» (که معمولاً تا سن ۱۲ یا ۱۳ سالگی طول میکشد)، متاسفانه میتواند فرصتهای طلایی درمان را از فرزند شما بگیرد.
واقعیت علمی این است که ارتودنسی تنها به معنای «صاف کردن دندانها» نیست. بخش بزرگی از تخصص ما مربوط به ارتوپدی فک و صورت است؛ یعنی هدایت رشد استخوانهای فک در زمانی که کودک هنوز در سن رشد فعال قرار دارد. اگر تا نوجوانی صبر کنید، رشد فکها کامل شده و اصلاح ناهنجاریهای اسکلتی بسیار دشوارتر، پرهزینهتر و گاهی نیازمند جراحی خواهد بود.
تفاوت ارتودنسی پیشگیری (فاز اول) و ارتودنسی جامع چیست؟
برای درک بهتر زمانبندی درمان، باید بدانیم که درمانهای ارتودنسی در کودکان اغلب در دو مرحله انجام میشود. درک این تفاوت به شما کمک میکند تا بدانید چرا گاهی مداخله زودهنگام ضروری است:
فاز اول: درمان در دوره دندانهای مختلط (سنی که هم دندان شیری هست و هم دائمی)
این مرحله که معمولاً بین سنین ۷ تا ۱۰ سالگی انجام میشود، حیاتیترین زمان برای اصلاح مشکلات ساختاری است. در این سن، استخوانهای فک کودک نرمتر هستند و قابلیت شکلپذیری بالایی دارند. هدف ما در این مرحله مرتب کردن نهایی دندانها نیست، بلکه ایجاد فضای مناسب و هماهنگ کردن فک بالا و پایین است. برای مطالعه دقیقتر درباره اینکه چه سنی برای چه نوع درمانی مناسب است، پیشنهاد میکنم مقاله راهنمای کامل ارتودنسی پیشگیرانه: بهترین سن برای سلامت لبخند کودک شما را مطالعه کنید.
فاز دوم: ارتودنسی تکمیلی (پس از رویش دندانهای دائمی)
این مرحله همان تصویری است که اغلب افراد از ارتودنسی (براکتها و سیمکشی کامل) دارند و معمولاً در نوجوانی انجام میشود. اگر فاز اول به درستی انجام شده باشد، فاز دوم بسیار کوتاهتر، سادهتر و کمدردسرتر خواهد بود؛ زیرا فونداسیون فک و فضاها قبلاً اصلاح شدهاند.
چرا سن ۷ سالگی، سن طلایی برای اولین معاینه است؟
انجمن متخصصین ارتودنسی آمریکا و اکثر انجمنهای دندانپزشکی معتبر دنیا، سن ۷ سالگی را زمان استاندارد برای اولین غربالگری ارتودنسی تعیین کردهاند. شاید بپرسید چرا ۷ سالگی؟
- ظهور اولین دندانهای آسیای دائمی: در این سن اولین دندانهای آسیای بزرگ (دندان ۶) رویش مییابند که کلید جفت شدن صحیح دندانهای بالا و پایین هستند.
- تشخیص الگوی رشد فک: در این سن میتوان تشخیص داد که آیا فکها هماندازه هستند؟ آیا فک پایین عقبتر یا جلوتر است؟
- بررسی فضای موجود: میتوان تخمین زد که آیا فک کودک فضای کافی برای رویش دندانهای بزرگتر دائمی را دارد یا خیر.
توجه داشته باشید که معاینه در ۷ سالگی لزوماً به معنای شروع درمان در ۷ سالگی نیست. در بسیاری از موارد، ما صرفاً وضعیت کودک را تحت نظر میگیریم تا بهترین زمان مداخله را تعیین کنیم. برای آگاهی از جزئیات این جلسه مهم، میتوانید مطلب اولین معاینه ارتودنسی کودک: چرا سن ۷ سالگی طلایی است و چه انتظاری داشته باشید؟ را بررسی نمایید.
نشانههایی که میگوید نباید منتظر افتادن دندانهای شیری بمانید
گاهی اوقات علائمی در ظاهر یا عملکرد دهان کودک وجود دارد که زنگ خطری برای والدین است. اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، صبر کردن جایز نیست و باید هرچه سریعتر با متخصص مشورت کنید:
- از دست دادن زودتر یا دیرتر از موعد دندانهای شیری: (به طور معمول دندانهای شیری باید از حدود ۵ یا ۶ سالگی شروع به افتادن کنند).
- تنفش دهانی: کودکی که به جای بینی از دهان نفس میکشد، ممکن است دچار تغییر فرم فک شود.
- مشکل در جویدن یا گاز زدن: اگر کودک در غذا خوردن راحت نیست.
- مکیدن انگشت شست: اگر این عادت پس از ۵ سالگی ادامه یابد، باعث جلو آمدن دندانهای فک بالا و تنگی کام میشود.
- شلوغی و نامرتبی شدید دندانها: زمانی که دندانهای دائمی کج رویش میکنند یا روی هم سوار میشوند.
- فکهای نامتقارن: اگر هنگام بسته شدن دهان، فک به یک سمت منحرف میشود.
تشخیص این موارد در خانه همیشه آسان نیست. ما در یک مقاله جامع دیگر، راهنمای کامل والدین: ۷ نشانه اصلی که کودک شما به ارتودنسی نیاز دارد را گردآوری کردهایم که به شما در تشخیص اولیه کمک شایانی میکند.
مزایای بینظیر شروع درمان در حضور دندانهای شیری
مداخله به موقع و استفاده از درمانهای پیشگیرانه در حالی که هنوز تعدادی از دندانهای شیری در دهان هستند، مزایایی دارد که در سنین بالاتر قابل دستیابی نیستند:
۱. هدایت رویش دندانهای دائمی: ما میتوانیم با وسایل ساده، مسیر رویش دندانهای دائمی را باز کنیم تا آنها در جای صحیح خود قرار گیرند و از نهفته شدن آنها جلوگیری کنیم.
۲. اصلاح عرض فک: اگر فک بالا تنگ باشد، میتوانیم قبل از سفت شدن درز میانی کام، آن را عریض کنیم. این کار در بزرگسالی تنها با جراحی امکانپذیر است.
۳. کاهش احتمال کشیدن دندان دائمی: با مدیریت فضا در سنین پایین، احتمال اینکه در آینده مجبور شویم دندانهای دائمی سالم را برای باز کردن فضا بکشیم، بسیار کم میشود.
۴. پیشگیری از آسیب به دندانها: دندانهای جلویی که بیش از حد بیرونزده هستند، در معرض شکستگی ناشی از زمین خوردن یا بازی کودکان قرار دارند. اصلاح زودهنگام موقعیت آنها، از این آسیبهای جبرانناپذیر جلوگیری میکند.
توصیه نهایی دکتر طالبیان پور به والدین
پدر و مادر عزیز، هدف ما تحمیل درمانهای غیرضروری به کودک نیست. فلسفه دندانپزشکی مدرن کودکان بر پایه «پیشگیری» و «کمترین میزان تهاجم» است. با مراجعه به موقع (حتی اگر هنوز تمام دندانهای شیری نیفتادهاند)، شما به ما این امکان را میدهید که بر رشد فرزندتان نظارت کنیم.
در بسیاری از موارد، من به والدین میگویم: «فعلاً نیازی به هیچ کاری نیست، بیایید ۶ ماه دیگر مجدد بررسی کنیم.» این جمله، خیال شما را راحت میکند که زمان طلایی را از دست ندادهاید. اما اگر نیاز به درمان باشد، شروع آن در زمان صحیح، هدیهای است که سلامت و زیبایی لبخند فرزندتان را برای تمام عمر تضمین میکند.
سوالات متداول والدین
آیا برای شروع ارتودنسی حتماً باید صبر کنیم تا تمام دندانهای شیری کودک بیفتند؟
خیر، این یک باور اشتباه است. صبر کردن تا افتادن کامل دندانهای شیری (حدود ۱۲ یا ۱۳ سالگی) باعث میشود فرصت طلایی برای هدایت رشد فک و استخوانها از دست برود. بسیاری از ناهنجاریها باید در دوره دندانهای مختلط (زمانی که هم دندان شیری و هم دائمی وجود دارد) درمان شوند تا در آینده نیاز به جراحی فک یا کشیدن دندان نباشد.
بهترین سن برای اولین معاینه ارتودنسی کودک چه زمانی است؟
انجمن متخصصین ارتودنسی سن ۷ سالگی را به عنوان زمان طلایی برای اولین معاینه تعیین کرده است. در این سن، با رویش اولین دندانهای آسیای بزرگ دائمی، متخصص میتواند الگوی رشد فک، تقارن صورت و فضای موجود برای دندانهای آینده را ارزیابی کند. البته معاینه در این سن لزوماً به معنای شروع درمان فوری نیست، بلکه برای پایش وضعیت کودک ضروری است.
تفاوت ارتودنسی فاز اول (پیشگیری) با ارتودنسی معمولی چیست؟
ارتودنسی فاز اول معمولاً بین سنین ۷ تا ۱۰ سالگی انجام میشود و هدف آن اصلاح ساختار فک، ایجاد فضای مناسب و رفع عاداتی مانند مکیدن انگشت است. اما ارتودنسی معمولی (فاز دوم) در نوجوانی و برای ردیف کردن نهایی دندانها انجام میشود. انجام موفق فاز اول باعث میشود درمان فاز دوم بسیار کوتاهتر، سادهتر و کمهزینهتر باشد.
چگونه بفهمم کودکم قبل از افتادن دندانهای شیری به ارتودنسی نیاز دارد؟
اگر نشانههایی مانند تنفس دهانی، مشکل در جویدن غذا، مکیدن انگشت شست (بعد از ۵ سالگی)، فکهای نامتقارن، یا افتادن خیلی زود یا خیلی دیر دندانهای شیری را مشاهده کردید، نباید منتظر بمانید و بهتر است هرچه سریعتر برای مشاوره به دندانپزشک متخصص کودکان مراجعه کنید.
نگران زمان مناسب ارتودنسی دندانهای کودکتان هستید؟
لبخند زیبای آینده فرزند شما، نیازمند تصمیمگیری درست در زمان حال است. به جای نگرانی بابت افتادن دندانهای شیری، همین امروز با یک معاینه تخصصی خیال خود را راحت کنید. ما در کنار شما هستیم تا بهترین زمان درمان را تعیین کنیم؛ همین حالا برای رزرو نوبت اقدام نمایید.
